olmasıdır. Buna göre, eğer bir cevher rüh olmuş olsaydı, her cevherin rüh olması gerekecekti. Bu da akıl deliline aykırı bir durumdur. (Tedbirât, 129
Her insan bir a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halife/" halifedir /a . Hayvâni insan ise bize göre halife değildir. Erkek olrna da halifeliğe mahsüs bir şey değildir. Öyleyse bizim sözümüz erkek ve kadınlardan a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kemal/" kemâle /a erenlerle ilgilidir. Şübhesiz insanlık erkeği de kadını da, erkekliği ve kadınlığı da kapsar. Ancak her ikisi -diğer a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikatler /a bunları çağırsa bile- tüm canlılar bu konuda ortak olduğu için a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/insan/" insâni /a hakikatlerden olmayan iki arazdır
Halife, her nefsin üzerine kaimdir. Erkekler kadınlar üzerine kaimdir (kavvâm, idareci, emir). Erkekler ailelerinden ayrıldıklarında, kendisi ne iş yapıyorsa o işleri yerine getirmesi için onlar için Hakk'ı geriye (halife) bırakırlar. Ayrıca Allah'ın yeryüzünde ard arda halifeler kılması da bu mertebeden sayılır. Aynı anda iki kişinin vâlilik yapması sahih değildir. (Fütühât, IV, 269
Halife yani insan-ı kâmil, ... gaybdır yani âlemin bâtını ve onun müdebbir (sevk ve idare eden) rühudur. Halife hariçte mevcüd olsa da hakikatte gayb, rühâni ve cismâni büyük âlemin müdebbir rühudur. İlk Akıl halifenin rühlar âleminde gördüğü ilk şeydir. Halife bütün âlemin a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sultani/" sultanıdır /a . Bundan dolayı... , yani halifenin gayb olması sebebiyle ... sultan.. hilafetin kendisindeki mânâsından gelen türün varlığından dolayı a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halkin/" halkın /a gözünden ... perdelenmiştir. Âlemin hasıl olduğu irtibâtın a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/beyan/" beyânı /a tamamlanınca, Hakk'ın bizden gizlediği irtibâtın beyânı başlar. (Sofyavi, 34