Eşyâ (varlık) üç mertebede olup bunların dördüncüsü yoktur. Onlardan başkası bilgi sınırları içine girmez. Bu üç mertebenin dışı adem-i mahzdır . Bu, bilinmeyeceği gibi, bu konuda bilgisiz de olunmaz. O, hiçbir şeyle alâkalı da değildir. Eğer bunu anladınsa şimdi de şunu söyleeşyâ' yelim: Bu üç şeyden bir tanesi vardır ki Vücüd lizâtihi diye vasıflanır. O, aynında kendi zâtı ile mevcüddur. O'nun a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/vucudun/" vücüdunun /a (varlığının) ademden (yokluktan) olması düşünülemez. Bilakis O, mutlak mevcüddur, bir şeyden var edilmiş değildir. O'ndan önce gelen hiçbir şey de yoktur. Bilakis her şeyin mücidi (her şeyi icâd eden), Hâlık'ı (yaratan Allah'ı), takdir edeni, tafsil edeni (ayrıntılı olarak bilip yaratanı), tedbirde bulunanı (idare edeni) O'dur. O a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/vucud-i-mutlak/" vücüd-i mutlak /a olup, herhangi bir kayıt altına alınmaktan münezzehtir. O Hayy, Kayyüm, Alim, Mürid, Kadir ki, O'nun benzeri gibi hiçbir şey yoktur. O Semi dir, Basir'dir. Şürâ, 42/11
Eşyânın üç mertebesinden ikincisi, vücüd-i mukayyeddir ki, vücüdları (varlıkları) Allah'ın yaratmasına bağlıdır. Bunlar âlem, arş, kürsü, yüksek semâlar ve orada bulunan âlem, hava, yer ve ondaki canlılar, haşereler, bitkilerle âlemdeki diğer şeylerdir. Bunlar mevcüdun biaynihi (kendi aynıyla mevcüd) varlıklar değillerdir. Sonra mücidiyle kendi arasında geçen bir zaman yoktur. Dolayısıyla birinin diğerinden önce olması, ötekinin ondan sonraya kalması, hakkında önce veya sonra denmesi mümkün değildir. O'nun vücüd itibâriyle önceliği, dünün bugüne olan önceliği gibidir. Bu öncelik zamandan başka bir şeydir. Çünkü O, zamanın kendisidir. O a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halde/" hâlde /a , âlem mâdüm olmuştur ama bir vakit içerisinde mâdüm olmamıştır. Ne var ki bugün Hakk'ın vücüduyla (varlığıyla) a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halkin/" halkın /a (yaratılanların) vücüdu arasında zaman olduğu tahayyül ediliyor. Aslında hâdis (sonradan var olan, yaratılan) varlıklar arasındaki zaman önceliği veya sonralığı meselesi tamamen hisle ilgilidir (duyularla ilgilidir, duyular zaman önceliği ve sonralığı konusunda insanı yanıltır
Eşyânın üçüncüsü mertebesi ise, bu var veya yok, hudüs (sonradan yaratılma