Hacı Bekhış Veli (Öl. Hacıbektaş, 669!1271)
Bektaşilik Anadolu'da kurulan bir tarikattır. Nişabur'da doğan ve tahsilini burada tamamlayan bu sufinin adı Muhammed' dir. Hacı Bektaş Veli çok meşhur bir tarikatın kurucusu olarak kabul ediliyorsa da, hayatı hakkında eldeki bilgiler yeterli değildir. Tasavvufi terbiyesini Ahmed Yesevi'nin müridi Lokman Perende'den tamamladığına dair bilgi veren kaynaklar, onun hac dönüşü Kudüs, Halep, Elbistan, Sivas, Kırşehir, Kayseri üzerinden Suluca Karahöyük'e (Hacıbektaş) geldiğini ifade etmektedir.
Kendisine birkaç risale nisbet ediliyorsa da en meşhur ve en hacimli eseri Makalat'dır. Tasavvufi ahlakı öğretmek için Arapça olarak kaleme alınan bu eser Hatiboğlu Muhammed tarafından 812 (1409) tarihinde manzum olarak Türkçe'ye tercüme edilmiştir.
Bektaşilik İslam dünyasında ortaya çıkan ve yaygınlık kazanan ilginç tarikatlardan biridir. Diğer tarikatlara benzemeyen tarafı müsamaha sınırını çok genişletmesi sebebiyle toplumdaki bütün heterodoks zümrelere kucak açmış olmasıdır.
Tarikatın, Osmanlı döneminde tutunması ve yayılmasının esas sebebi Yeniçerilikle kurduğu bağdır. Bu bağ o kadar kuvvetli idi ki devlet 1826'da Yeniçeriliği kaldırdığı zaman Bektaşiliği de yasaklamıştır. İkinci piri Balım Sultan olan tarikatın en kuvvetli olduğu yerlerden biri de Arnavutluk'tu.
Bektaşilik hak bir tarikat mıdır yoksa batı! bir yol mudur? Batı! ise bu durum Hünkar Hacı Bektaş'la onun fikirleriyle ne kadar ilişkilidir? gibi sorular ilim adamlarınca tartışılmaktadır. Tarikada aleviliğin aynı kefeye konulması işi iyice karmaşık hale getirmektedir.
Bektaşilik tekke edebiyatımiZ kadar halk edebiyatı ve folklorumuzu derinden etkileyen cereyanlardan biridir.