Cemaatlerde sıralanmanın önemi ve düzeni

1098. hadisle birlikte açıklanacaktır.

1096. Âişe radıyallâhu anhâ ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah
sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“Şüphesiz Allah safların sağ tarafında bulunanlara rahmet
eder; melekleri de dua ederler.”
Ebû Dâvûd, Salât 95. Ayrıca bk. İbni Mâce, İkamet 55.
1098 numaralı hadisle birlikte açıklanacaktır.

1097. Berâ radıyallâhu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’ in arkasında namaz
kıldığımız zaman, yüzünü bize döndüğünde sağına döndüğü için
onun sağ tarafında olmayı arzu ederdik. Bir defasında bize dönünce
şöyle buyurduğunu işittim:
“Rabbim! Kullarını diriltip bir araya topladığın gün, beni
azâbından koru!”
Müslim, Müsâfirîn 62. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Salât 71, Edeb 98;
Tirmizî, Daavât 18.
1098 numaralı hadisle birlikte açıklanacaktır.

1098. Ebû Hüreyre radıyallâhu anh ’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“İmamı ortanıza alınız ve saflardaki boşlukları doldurunuz.”
Ebû Dâvûd, Salât 98.

Namazda saf düzeniyle ilgili olan yukarıdaki dört hadiste, önce ilk
saftan başlayarak sırayla bütün safların doldurulması emredilmekte,
şayet eksik kalırsa, bunun son safta olması tavsiye edilmekte,
safların sağ tarafında bulunanlara Allah’ın rahmet, meleklerin de dua
edeceği belirtilmekte, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’ in
namazı bitirip de mübarek yüzünü ashâbına döndüğü zaman sağ
tarafına döndüğü için sahâbîlerin onun sağ tarafında olmayı arzu
ettikleri ifade edilmektedir. Son hadiste, bunlara ilâve olarak, saf
tutmaya nasıl başlanacağı konusunda ön bilgi verilmektedir.
Konumuzun başından beri gördüğümüz hadislerin hepsi saf
düzeniyle ilgili olmakla beraber, bu sonuncu hadiste imamın saftaki
yeri belirtilmektedir. Buna göre imam cemaatin tam ortasına gelecek
şekilde duracaktır.
İmamın arkasındaki ilk safın nasıl tutulacağına gelince: İmamlık
yapabilecek bilgiye sahip bir kişi, imamın tam arkasında yerini
alacaktır. İlmi, yaşı başı ve faziletiyle toplumun saygısını kazanan
diğer kimseler de bu zâtın sağına ve soluna geçecekler ve onun
ayaklarına bakarak düzgün bir saf tutacaklardır. Diğer saflar da aynı
şekilde ve arada hiçbir boşluk kalmamak üzere tutulacaktır.
Safların sağında bulunanlara Allah’ın rahmet, meleklerin ise istiğfar
edeceği, yani onların bağışlanması için dua edeceği hususunun,
sağdan başlayarak bir an önce saf bağlamaya teşvik ile ilgili olduğu
hatıra gelmektedir. İlâhî rahmetin sadece sağ tarafta bulunanları
kapsaması,
sol
tarafta
bulunanları
kuşatmaması
elbette
düşünülemez.
Öncelikle safın sağ tarafını doldurmaya çalışanlar, ilâhî rahmete bir
an önce kavuşmuş olurlar. Peygamber Efendimiz’e, herkesin daha
fazla sevap kazanmak için safların sağına durmak istediği söylendiği
zaman, Allah’ın Resûlü, sağ taraftaki saf dolduktan sonra sol
tarafdaki safa geçenlere iki kat sevap verileceğini söyledi (İbni Mâce,
İkâmet 55). Böylece önemli olan hususun, sağdan başlayarak bir an
önce saf tutmak olduğu anlaşıldı. Hadîs-i şerîf, cemaate sonradan
katılan bir kimsenin, safın sağında ve solunda boşluk gördüğü
zaman,
öncelikle
sağ
taraftaki
boşluğu
doldurmasını
da
belirtmektedir.
Ashâb-ı kirâmın safların sağ tarafında bulunmayı arzu etmelerinin
diğer bir sebebi de, Resûl-i Kibriyâ Efendimiz’in, namaz bittikten
sonra cemaate yüzünü döndüğü zaman, ekseriya sağ tarafa doğru
meyilli
oturmasıydı.
Bazan
mübarek
yüzü
bütün
cemaati
aydınlatacak şekilde yüzünü onlara dönerdi. Ashâb-ı kirâm bu
parıldayan güneşi seyretmekten büyük bir haz alırdı. Bu sebeple
sağına dönebileceği düşüncesiyle safların sağında bulunmayı ve
onun güzel yüzünü seyretmeyi arzu ederlerdi. Resûlullah Efendimiz’i
görmekten derin zevk aldıkları kadar, bu sırada onun söyleceği
sözleri ve tavsiyeleri iyice duyup öğrenmeyi de arzu ederlerdi.
Nitekim Efendimiz’in bu hâlini 1097. hadiste bize anlatan Berâ İbni
Âzib, onun, mübarek yüzünü döndükten sonra “Rabbim! Kullarını bir
araya topladığın gün, beni azâbından koru!” diye dua ettiğini duyup
öğrenmişti. Efendimiz’in bu duayı, uyumak üzere yatağına yattığı
zaman, yanağını sağ avucunun üzerine koyarak okuduğu da
bilinmektedir (Ebû Dâvûd, Edeb 97-98; Tirmizî, Da’avât 18).