Vahiy ve ilk yayılış
Mekke ve Medine’de doğan vahiy toplumu; Şam, Irak, Mısır, İran ve Kuzey Afrika’ya uzanan yeni şehir, dil ve ilim çevreleri.


İslâm’ın Mekke’de doğuşundan Medine’de toplum oluşuna; Bağdat, Şam, Kahire, Türkistan, Anadolu, Endülüs, Afrika ve Hint alt kıtasındaki ilim yollarına uzanan yaşayan atlas.
Şehirleri yalnız siyasî sınırlarla değil; insan, eser, kurum ve seyahatlerin oluşturduğu havzalar olarak okuyoruz.
Mekke ve Medine’de doğan vahiy toplumu; Şam, Irak, Mısır, İran ve Kuzey Afrika’ya uzanan yeni şehir, dil ve ilim çevreleri.
Hadis ve fıkıh okulları, kelâm, tercüme hareketi, felsefe, matematik, tıp ve astronominin metin ve kurumlarını kurduğu dönem.
Medrese ağları, şerh ve tahkik gelenekleri; Anadolu, Hint alt kıtası ve Sahra ötesinde yeni merkezlerin güçlenmesi.
Matbaa, sömürgecilik, ulus devlet, yeni eğitim kurumları ve modern bilim karşısında geleneğin yeniden yorumlandığı çok katmanlı dönem.
552 yer ve 26.932 koordinatlı hayat olayı. Harita OpenStreetMap tabanlıdır; kümeye yaklaşın, şehri seçin ve o şehirde yaşamış âlimlerin dosyasına geçin.
Bir dönemi, ilim alanını veya havzayı seçin. Her isim ayrıntılı kişi dosyasına; eser, katkı, etki ve doğrulanmış ilişki kayıtlarına açılır.
Medine amelini ve hadis-fıkıh birikimini el-Muvatta etrafında taşıdı.
Hicaz ve Irak birikimini karşılaştırdı; usûl düşüncesini sistematik bir metin diline taşıdı.
Kûfe’nin kolektif ders halkasında Hanefî fıkıh geleneğinin kurucu otoritesi oldu.
Hanefî doktrininin erken metinlerini tedvin etti; Mâlik ve Şâfiî çevreleriyle ilim alışverişinde bulundu.
Hadis ve fetva halkası, öğrencilerinin mesâil derlemeleriyle Hanbelî geleneğe dönüştü.
Hadis seyahatlerini titiz seçme ve tasnif ilkeleriyle büyük bir eser geleneğine dönüştürdü.
Hadis rivayet yollarını bir araya getiren tasnifiyle sonraki hadis çalışmalarını etkiledi.
Hadislerin hüküm değeriyle fakihlerin görüşlerini aynı tasnifte buluşturdu.
Mâverâünnehir Hanefî çevresinde akıl-vahiy ilişkisini sistemleştiren kelâm okulunun kurucu ismidir.
Mantık, siyaset ve ilimler tasnifi üzerinde kurduğu dil İbn Sînâ’dan sonraki felsefe geleneğine uzandı.
Cebir ve hesap eserleri, yöntem ve terim düzeyinde dünya matematik tarihine kalıcı iz bıraktı.
Ölçüm, gözlem ve karşılaştırmalı kültür incelemesini aynı araştırma disiplininde buluşturdu.
Tıp ve felsefedeki sistematik eserleri İslam dünyasında ve Latin Avrupa’da yüzyıllarca okundu.
Medrese ilimleriyle ahlâk ve tasavvufu yeniden ilişkilendirdi; felsefî mirasla eleştirel bir hesaplaşma kurdu.
Mukayeseli fıkıh ile felsefî şerh geleneğini birlikte yürüttü; Gazzâlî’nin eleştirilerine cevap verdi.
Cerrahî aletleri ve uygulamaları sistemleştiren et-Tasrîf’i Akdeniz tıp tarihinde etkili oldu.
Tarih bilgisini toplum yapısı, iktisat, şehir ve iktidar ilişkileriyle açıklayan özgün bir yöntem kurdu.
Sahv, ölçü ve şeriat bağlılığı vurgusuyla sonraki tasavvuf ekollerinin ortak referanslarından biri oldu.
Türkçe hikmet dili ve derviş eğitimiyle Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan irfan yollarını besledi.
Endülüs’ten Şam’a uzanan seyahati ve eserleriyle sonraki tasavvuf düşüncesinin büyük metin ağlarından birini kurdu.
İbnü’l-Arabî mirasını Konya’daki ders ve metin halkasında sistematik bir dile taşıdı.
Horasan’dan Anadolu’ya uzanan hayatında Farsça şiiri temsil, hikâye ve mânevî eğitim dili olarak kullandı.
Kelâm, felsefe ve tefsir meselelerini geniş tartışma örgüsü içinde birleştirdi.
Merâga Rasathânesi etrafında gözlem, hesap ve kitap üretimini kurumsal bir araştırma programına dönüştürdü.
Semerkant Rasathânesi ve zîc çalışmalarıyla devlet himayesi, eğitim ve gözlemi bir araya getirdi.
Semerkant birikimini İstanbul’a taşıdı; Sahn-ı Semân çevresindeki matematik ve astronomi öğretimini etkiledi.
Osmanlı ilimlerini, âlimleri, eserleri ve kurumları tabakat ve ilimler tasnifi içinde kaydetti.
Geniş telif üretimiyle rivayet ve önceki literatürü yeni tasnifler altında bir araya getirdi.
Gözlem tabloları ve usturlap geliştirmeleri Endülüs ve Avrupa astronomisine tesir etti.
Hukukî hükümlerin amaçları ve dinî yükümlülüğün bütünlüğü üzerine etkili bir usûl çerçevesi kurdu.
Hadis eğitimi, mezhep birikimi ve toplumsal ıslahı Hint alt kıtasında yeni bir telif dilinde birleştirdi.
Sahra ilim ağlarını fıkıh ve tabakat eserleriyle görünür kılan önde gelen Batı Afrikalı âlimlerdendir.
Çağdaşlık, doğrudan hocalık, metin etkisi ve sonraki eleştiri aynı şey değildir. Bu araç önce zaman ve alan kesişimini gösterir; kişi dosyası kayıtlı ilişki türünü açıklar.
980–1037 · Buhara · Rey · İsfahan
Kişi dosyası ↗1058–1111 · Tûs · Nişabur · Bağdat
Kişi dosyası ↗