Peygamber sünneti: Temizlik ve kişisel bakımın önemi

Dâvûd, Tereccül 16; Tirmizî, Edeb 14; Nesâî. Tahâret 8-10; İbni
Mâce, Tahâret 8
1208 numaralı hadis ile birlikte açıklanacaktır.

1207. Âişe radıyallâhu anhâ ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah
sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“On şey fıtrat gereğidir: Bıyıkları kırpmak, sakal bırakmak,
misvak kullanmak, burna su çekmek, tırnakları kesmek, parmak
boğumlarını temizlemek, koltuk altı kıllarını gidermek, apış
arasını temizlemek, istinca yapmak..”
Râvî “onuncuyu unuttum; ancak onun da mazmaza (ağıza su
vermek) olması muhtemeldir” dedi.
Müslim, Tahâret 56. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tahâret 29; Tirmizî,
Edeb 14; Nesâî, Ziynet 1; İbni Mâce, Tahâret 8.
Aşağıdaki hadis ile birlikte açıklanacaktır.

1208. İbni Ömer radıyallâhu anhümâ’ dan rivayet edildiğine göre
Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“Bıyıklarınızı kırpınız, sakallarınızı bırakınız!”
Buhârî, Libâs 63, 64; Müslim, Tahâret 52-54. Ayrıca bk. Ebû
Dâvûd, Tereccül 16; Tirmizî, Edeb 18; Nesâî, Tahâret 14, Zînet 2, 56.

Bu üç hadîs-i şerîfte fıtrat yani yaratılış gereği olan on kadar iş
tanıtılmaktadır. Fıtrat kelimesi, sünnet, peygamberlerin âdeti veya
sünneti, bütün din ve şeriatların ortaklaşa benimsedikleri sünnet gibi
anlamlara gelir. İnsan olarak yaratılmanın tabii gerekleri gibi de
anlaşılması mümkün olan bu on konuyu sırasıyla sayıp açıklamadan
önce bir hususa işaret etmek gerek. O da “fıtrat gereği” sayılan
konuların, sadece burada sayılanlarla sınırlı olmadığıdır. Ebû Bekir
İbnü’l-Arabî bunların otuz kadarını zikretmiştir (bk. İbni Hacer, Fethül-
bârî, XII, 458-459). Bu hadislerde sadece on tanesi sayılmıştır. Şimdi
sırasıyla bunları açıklayalım:
1.
Sünnet
olmak
(hitan).
Müslümanlığın
alâmetlerinden
(şeâirinden) biridir. Bu sebeple bir belde halkı çocuklarını sünnet
ettirmemek için anlaşsalar, müslüman yönetimi onlara karşı savaş
açar. Sünnet olmanın vakti, doğumu takib eden yedinci günden
başlamak üzere bulûğ çağına kadardır. En iyisi çocuğu, sünnet
olmanın bilincine vardığı yaşta sünnet ettirmektir.
Sünnet olmak sadece erkeklere has değildir. Kadınlar için de söz
konusudur. Ancak bizim ülkemizde kız çocuklarına yönelik sünnet
işlemi yapılmamaktadır. Bu, daha çok sıcak iklim bölgelerinde
yaşayan müslümanlar arasında uygulanmaktadır.
Sünnet olmak, tabiî ve fıtrî gereğin yanında, sağlık açısından ve
dengeli cinsî duygulara sahip olmak bakımından da faydalıdır.
Sünnetin faydası bugün çok daha iyi bilinmekte ve hıristiyan
ülkelerde de sağlık gerekçesiyle giderek sünnet olanların sayısının
arttığı görülmektedir.
2. Etek tıraşı olmak (istihdad). Apış aralarını yani kasıkları, ud
yerlerini tıraş etmek demektir. Halkımız buna “etek temizliği” der. Bu
temizlik o bölgede bulunan kılları uzadıkça jilet veya benzeri bir şeyle
tıraş etmek, yolmak yahut makasla kesmek suretiyle yapılır.
Bu sünnetin, Batı taklitçiliği sebebiyle giderek ihmal edildiği
görülmektedir. İslâm’ın, insanın temizliğine ve sağlığına verdiği
önemin tabii bir sonucu olan etek ve koltuk altı temizliği ve tırnakların
kesilmesi gibi âdetleri kasten ihmal etmek, sünneti terke sebep
olacağı için haramdır.
3. Tırnak kesmek. Tırnakları parmaklara zarar vermeyecek şekilde
dipten kesmelidir. Tırnak kesmek için belli bir süre tayin edilmediği
için tırnak uzadıkça kesilir. Tırnak kesmenin câiz olmadığı herhangi
bir gün yoktur. Beyhakî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’ in
cuma günleri tırnak kesmeyi sevdiğine dair mürsel bir hadis rivayet
eder.
Tırnağın belli bir sıraya göre kesilmesine dair bir hadis yoktur.
Ancak Nevevî şu sıranın takip edilmesini müstehap olarak niteler:
Önce sağ elin şehâdet parmağından başlayarak orta parmak, yüzük
parmağı, serçe parmak sonra da baş parmağın tırnağı kesilir. Sıra
sol ele gelince, küçük parmaktan başlayarak başa doğru gidilir.
Ayaklarda ise sağ ayağın küçük parmağından başlanır sıra ile
ötekilere geçilir. Sol ayakta ise baş parmaktan sonrakinden başlanıp
küçük parmağa doğru gidilir. En sonra baş parmağa geçilir.
Tırnak kesiminde dikkatli davranıp, etrafa sıçratmamaya ve kesilen
tırnak parçalarını ortalıkta bırakmamaya dikkat etmelidir. Bir şekilde
onların ortadan kaldırılması uygun olur.
Günümüzde özellikle büyük şehirlerde yaşayan birçok hanımın
modadır diye ve süs zannederek tırnaklarını uzattıkları bilinmektedir.
Bunun İslâm âdâbıyla bağdaşmadığı ortadadır. Ayrıca tırnak
altlarında oluşacak birtakım birikintilerin insan sağlığı açısından
tehlikeli olabileceği düşünülmelidir. Özellikle mutfakta yemek yapan
hanımların uzun tırnaklarla bu işleri yapması hiç hoş değildir.
Unutulmamalıdır ki İslâm, her şeyin en güzelini ve tabii olanını
tavsiye eder.
4. Koltuk altı kıllarını temizlemek. Bu kılların yolunması sünnet
olmakla beraber acısına dayanamayanların tıraş etmesi veya ilâç
kullanmak suretiyle temizlemesi mümkündür. Temizlik işine sağ
koltuk altından başlamak uygun olur.
5. Bıyıkları kısaltmak. Erkeklerin bıyıklarını, üst dudaklarının
kırmızısı ortaya çıkacak şekilde kesmeleri demektir. Bunu da sağdan
başlayarak yapmak güzel görülmüştür. Bıyıkların ağzı kapatacak ve
üst dudak kenarlarından taşacak şekilde uzatılması aslâ güzel
görülmemiştir. Yenilen veya içilen şeylerin bıyıklara bulaşmaması
önemlidir.
Bıyıkların kırpılmasını, kökünden kazımak şeklinde anlamak doğru
değildir.
6. Sakalları uzatmak. Müslüman erkeklerin sakallarını kesmeleri,
Hanefî,
Mâlikî
ve
Hanbelî
mezheplerince
“haram”
olarak
değerlendirilmiştir. Şâfiî mezhebinde ise mekruh kabul edilmiştir.
Sakalların fazla uzayıp çirkin bir manzara arzetmesi halinde
boyundan ve eninden kesilebileceğinde görüş birliği bulunmaktadır.
Sünnete uygun olan, sakalın boyunun bir tutam olması, ondan
fazlasının kesilmesidir.
7. Misvak kullanmak. Bu konu, yukarıdaki yedi hadisin
açıklamasında etraflıca işlenmiştir.
8. Burna su çekmek. Burun deliklerinin su çekmek suretiyle
temizlenmesi sünnettir. Burun içini temizlemek gusül abdestinin
farzlarından olduğu için kesinlikle ihmal edilmemelidir.
9. Parmak boğumlarını yıkamak. Parmakların eklem yerlerini,
kulakların kıvrıntıları gibi kir birikmesi ihtimali bulunan yerleri
temizlemek sünnettir.
10. Su ile tahâretlenmek (istinca). İntikâsu’l-mâ’,
suyun
noksanlaşması anlamına gelen bu ifade, tahâret anlamında
yorumlanmıştır. Kimileri de abdest aldıktan sonra, “abdestim bozuldu
mu?” diye bir şüphe ve vesveseyi önlemek maksadıyla avret yerine
biraz su serpmek olarak değerlendirmişlerdir.
İkinci hadis te on hasletten söz edilirken râvi onuncusunu
unuttuğunu bildirmiş, muhtemelen onuncunun mazmaza (ağıza su
almak) olacağına işaret etmişti. Onuncu hasletin birinci hadis te yer
alan hitan olması da muhtemeldir. Nitekim Kâdî İyaz da hitan’ın
onuncu haslet olabileceği ihtimalinden bahseder.