Arzu ve şehvetleri kalpten çıkaracak olan şey, âciz düşürücü bir korku yahut uykuları kaçıran bir iştiyaktır.
Nazmen Tercümesi
Jeng-i şehvetten dili ancak iki şey pâk eder
Ya hirâs-ı sabr-ı süz veya ki şevk-i dil-fırûz
İzah
Bu hikmet, önceki hikmette anlatılan zorlu şehvet hastalığının tedavi yoluna dairdir. Şehvet ve hevâ hastalığı kalpte müzmin maraz halini aldıktan sonra onun tedavisi ancak iki şey ile olabilir.
Onun biri; ilâhi celâl sıfatlarının müşâhedesinden dolayı kalbe gelen derin korkudur. Bunun menşei de isyan ehli için hazırlanan cehennemin aşağı derecelerini düşünmek ve sonsuz azabı ihtiva eden Kur’ânî âyedere bakıp etraflıca incelemek, dahası ölümün şiddetini, mevtâların hâllerini, kabrin dehşetini, sorgu suâli hatırlamak ve haşrin korkularını, kıyametin eziyetlerini, hesap ve sıran ve Hak Teâla’nın huzuruna çıkarılışı tasavvur etmektir. Diğeri; rabbani cemâl sıfatlarını görmekle kalbe ulaşan gönül alıcı sıfatlardır. Bunun sebepleri de iman ve tâat ehline vaat edilmiş olan rıdvan ravzasını, cennet derecelerini, hûrî ve gılmanların dostluğunu, daimi saadeti, sonsuz devleti, Muhammed (a.s.) ile birlikte olmayı ve Yezdan'ın cemâlini müşâhedeyi nazarı itibara almak ve yakînen bilmektir. İlim meclislerine, zikir ve teşbih mahfillerine devamlılık da bu hususta faydalı hallerden ise de, lâkin tam şifa; şu iki zikredilen devâda insicamlı olarak meydana gelir ve her biri şehvet yarasına müstakil bir iyileştirici çaredir.
Muayyen bir devâ her derde dârü’d-dâ’-i âlemde Devâ-yı derd-i isyan ise oldu hükm-ü