Kâmil mümin; daima Hakkı sena edişi sebebiyle, nefsine karşı müteşekkir olmaktan uzak kalan ve sürekli hukukullah ile meşguliyet yüzünden nefsâni hazlarını hatırlamaya vakit bulamayan kimsedir.
Nazmen Tercümesi
Mümirı-i kâmil odur kim Hak Teâla bî-senâ
Nefsine vessâfve şâkir olmadan işgâl eder
Hem hukukullahı ifaya kıyâm ve rağbeti
Kendi âmâlinde zâkir olmadan işgâl eder
İzah
Senâ, güzel vasıflarla Cenâb-ı Hudâ’yı nitelemektir. Nefse müteşekkir olmak, salih amelleri ve övülecek halleri nefse nispet etmektir. Örneğin ben namaz kıldım, oruç tuttum , hacca gittim, sadaka ve zekât verdim demektir. Halbuki şu zikredilenlerin ve emsâlinin cümlesinde hakiki müessir ve fail H ak Teâla’dır. İnsan ise ancak bu Allah fiillerinin zuhur ettiği mahaldir. Şu halde söz konusu fiilleri nefsine nispet ederek enâniyet gösteren ve Allah’ın fiilleri ile kendisini sena eyleyen gafil mürid, ne kâmil m üm in ne de Cenâb-ı Hakk’ı sena edici olabilir. Nefsini hazları hatırlam anın manası da, ettiği ibadetler karşılığında m müridin cennete gireceğini düşünmesidir. Bu düşünce ise hukukullâhın icrasına aykırıdır. Çünkü rubûbiyet hukukunu ifa, kulların Allah’a olan kulluk görevlerini ve ibadetleri cennete girmek gibi herhangi bir nefsini karşılık beklentisi olmaksızın yerine getirmesinden ibarettir. Zira kulluk ve ibadet, H ak Teâla’nın ezelen ve ebeden zatî istihkakı olup onu insanın kendi zatî menfaatleri ve nefsini hazları ile kayıtlaması hiçbir vakitte kulluk kaidesine uygun olamaz.
Öyleyse; şu beyandan Allah’ın hukukunu ifa ile bihakkın meşgul olan bir m üm inin kendi nefsini hazlarmı asla hatırlamayıp talepkâr olamayacağı ve belki bu talepten tamamıyla fâni olarak bütün eşyâyı hakiki mûcidi olan Cenâb-ı Hakk’a nispet etmesi lazım geleceği anlaşılır. İşte bu yüce makama sahip olanlardan Râbiatü’l-Adeviye de bir münacatında: “Ya Rabbi! Sana ne cennet ümidi, ne de cehennem korkusu ile ibadet ettim. Benim sana olan ibadetim; ancak kulluk vazifeleri ve rubûbiyet hukuku ile kıyamdan ibarettir !” diyerek işte bu hikmete bir marifet dersi vermiştir.