ALIŞ VERİŞ BÖLÜMÜ · 23 – BELİRMEDEN ÖNCE MEYVEYİ SATMAK
3367 – Abdullah bin Amr radıyallahu anh’dan: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, kâmilen belirmeden önce (ağacın başında çiçek iken) meyveyi satmaktan nehyetti. (Sadece satıcıyı değil) hem satanı, hem de müşteriyi nehyetti. [198]
İZAH
Çiçek iken dökülür durumdan kurtulmadan benlenip turfandası görülmeden dökülüp gideceği veya kalacağı bilinir hale gelmeden ağaç başında meyveyi satmaktan nehyedilmiştir. Ama ağaçlardan hepsinin veya meyvelerden hepsinin olması beklenmez. Bir ağaçta bir kaçı benlenmişse salahı meydana çıkmış sayılır, satılabilir. Fahri Kâinat Müminlerin malını korumak için her iki tarafın huzurunu temin için salahı bilinir hale gelmeden çiçekken meyveyi satmaktan nehy etmiştir. Tüccarlar gelir daha meyve yeni çiçek halinde iken bahçenin portakalını satın alırlar. Çiçek ya dökülür veya don vurur, satın alanın parası gider, bundan dolayı iflas edenler çok olur. Zeytin, elma ve fındık yetiştirilen yerlerde bunu görmek her zaman mümkündür.
3368 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan rivâyete göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem satıcıyı da, müşteriyi de, hurmayı kızarmadıkça, buğdayı beyazlaşıp afattan emin olmadıkça satmaktan ve satın almaktan nehyetti. [199]
3369 – Ebû Hüreyre radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Taksim edilmedikçe ganimet malını, her türlü afetten korunmadıkça ağacı başında ki hurmayı satmaktan ve kişinin (entariyi açılmaktan koruyacak) beline kuşak bağlamadan namaza durmasından nehy etti.”
İZAH
Buğday bezaylaşıp taneler sertleşmeye başlayınca başağıyla satmak caiz olur. Çeltik de böyledir. İmam-ı Azam’ın görüşü de budur. Şafiî hazretlerine göre; çıkacak mahsulün ne kadar olacağı bilinmediği için başağıyla buğday satılamaz. Ganimet malı taksim edilmeden kime ne kadar düşeceği belli olmadığı için satılması yasaklanmıştır. Entariyi giyinenler, avret yerlerini koruyabilmek için bellerine kemer, kayış kuşanırlardı. Kemer kuşanmadan namaza durmak avret yerinin açılmasına sebep olacağından kemer kuşanmadan namaza durmaktan nehy edildi. Kemeri kuşanmadan, yakasını örtmeden namaza durmaksa laubalilik olacağından bu durumdan nehy edilmiştir.
3370 – Câbir bin Abdullah radıyallahu anh’dan şöyle dediği rivâyet olunmuştur: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, meyve kemâle ermedikçe alınıp satılmaktan nehyetti. Meyvenin kemâle ermesi nedir, diye soruldu. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem “Kızarıp, sararıp ondan yenilene dek durması demektir” cevabını verdi. [200]
3371 – Enes radıyallahu anh’dan rivâyete göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, üzümü siyahlanmadan buğdayı da olgunlaşıp sertleşmeden satmaktan nehyetti. [201]
3372 – Yunus radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Eba Zinâd’dan, salahı meydana çıkmadıkça ağaç üzerindeki meyveyi satmaktan ve bu konuda zikrolunanlardan sordum. Ebû Zinâd şöyle dedi: Urve bin Zübeyr, Sehl bin Ebî Hasme’den, o da Zeyd bin Sabit’ten şöyle haber verdi: İnsanlar, ağaç üstündeki meyvelerin salahı meydana çıkmadan onu alır satarlardı. İnsanlar meyveyi toplayıp karşılığını ödeme zamanı gelince müşteri şöyle derdi: Meyve çürüdü, olgunlaşmadan dökülüp noksanlaştı, ona meyve hastalığı afetler isabet etti, gibi laflar ediyorlardı. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in huzurunda anlaşmazlıkları çoğalınca Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onlarla fikir alış verişi yapar gibi, “Eğer böyle düşmanlıklar, anlaşmazlıklar devam edecek ise, ağaç üzerindeki meyve olgunlaşıp kemâle ermedikçe onu alıp satmayınız” buyurdu. Bu yasağın sebebi anlaşmazlıkların, dargınlıkların çoğalmasıydı. [202]
3373 – Câbir radıyallahu anh’dan rivâyete göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem; Salahı meydana çıkmadıkça ağaç üzerinde meyveyi satmaktan nehyetti. “Arâyâ hariç dinar ve dirhemin dışında bir şey karşılığında meyve satılamaz” buyurdu. [203]