FERÂİZ BÖLÜMÜ · 6 – DEDENİN MİRASTAN PAYI
2896 – İmran bin Husayn radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Bir zat Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e geldi ve: “Benim oğlumun oğlu öldü, onun mirasından bana ne var?” diye sordu. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Sana altıda bir hisse var,” buyurdu. Adam geri dönünce Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, çağırdı ve: “Sana başka bir altıda bir daha var,” dedi. Adam geri döndüğü vakit onu (tekrar çağırdı). “Son altıda bir sana rızık olarak verildi,” buyurdu. Katade dedi ki: Ashab, dedenin vereseden hangi kimse ile altıda bire vâris olduğunu bilmiyorlardı. Dedenin vâris kılındığı en az hisse altıda birdir. [598]
İZAH
Meselenin izahı: Bir zat ölür, iki kızı bir de dedesi kalırsa, dede terekenin altıda birini kendi hissesi olarak alır. Üçte ikisi kızlara verilir. Dede asabe olduğu için geri kalan altıda bir yine dedeye verilir. Sonra verilen altıda bir dedenin hissesi değil asebe olduğu için ona rızık olarak verilmiştir. İşte Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, sonra verilenin de dedenin hissesi olduğu zannedilmesin diye asabe olduğu için aldığını hususi olarak izah etmiştir.
2897 – Hasan-ı Basrî radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edilmiştir: Ömer radıyallahu anh, ashaba: “Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in dedeye ne hisse verdiğini hanginiz biliyor,” dedi. Ma’kıl bin Yesâr, “Ben biliyorum. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, dedeye altıda bir hisse verdi,” dedi. Ömer radıyallahu anh: “Vârislerden kiminle beraber altıda bir verdi,” dedi. Ma’kıl: “Bilmiyorum,” dedi. Ömer radıyallahu anh: “Bilemedin dolayısıyla senin bilgin bizim meselemize çözüm getiremez,” dedi. [599]
İZAH
Hasan-ı Basrî’nin Hazreti Ömer’den rivâyet ettiği hadis, hadîs-i munkatidır. Çünkü Hasan-ı Basrî, Hicretin yirmi birinci senesinde dünyaya geliyor. Hazreti Ömer ise hicretin yirmi üçüncü yılının sonunda şehit oluyor. Hazreti Ömer’in ölümünde Hasan-ı Basri iki yaşında bir sabî olarak bulunuyordu ki, ondan rivâyeti hadis-i munkati olduğunu gösteriyor.