MENÂSİKHAC BÖLÜMÜ · 44 – HAC VEYA UMRE YOLCUSUNUN BİR ENGELLE KARŞILAŞMASI (İHSAR)
1862 – İkrime radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre: Haccac bin Amr el-Ensârî’nin şöyle dediğini işittim: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Kimin bir tarafı kırılırsa veya ayağı sakatlanırsa ihramdan çıkar. Gelecek sene hac etmesi gerekir” buyurdu. İkrime diyor ki: Bu meseleyi İbn-i Abbas, ve Ebû Hüreyre’ye sordum, her ikisi de Haccac doğru söyledi, dediler. [596]
1863 – Haccac bin Amr radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre: Hz Peygamber’in “kimin bir tarafı kırılır veya ayağı sakatlanır veya hastalanırsa” buyurduğu rivâyet edilmiş ve râvî bir önceki hadisin manasını nakletmiştir.
İZAH
İhsar: Hac niyyeti ile yola çıkmış adayın hastalanması, parasını kaybetmesi veya düşmanın mani olması sebebi ile yola devam edememesidir. Hicretin altıncı yılında Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem 1400 ashabıyla birlikte hac niyetiyle yola çıktılar. Hudeybiye’ye geldiklerinde Kureyş Mekke’ye girmelerine müsaade etmeyeceklerini bildirdi. Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem, Hudeybiye’de kurban kesti, tıraş oldu ve ihramdan çıktı. Fetih sûresi indi. Ashab-ı kiram traş olmak ve ihramdan çıkmakta biraz yavaş aldılar. Sonra onlar da yedişer kişi birleşip bir deve veya sığır kestiler ve o yıl Hudeybiye anlaşması gereğince yoldan geri dönüp gelecek yıl umrelerini kaza ettiler. Hadis-i şerifte geçen “küsire”den maksat. Bir yerin kırılması manasına geldiği gibi eldeki maddi imkan ve vasıtaların kaybı anlamına da gelir. Yukarıda yazılan sebeplerden biri hacı adayının başına gelirse, yanında kurbanı mevcut olup düşmanın zulmüne uğramadan kurbanlık Mekke’ye varabilecekse, bulunduğu yerden kurbanlığı gönderir. Kurbanın Mekke’ye vardığına kanaatı gelince, tıraş olur, ihramdan çıkar. Eğer kurbanın gönderilmesinde mahzur varsa orada keser. Bu hadis-i şerif üzerinde müctehidlerin görüşleri: İmam Azam, Sevrî, Urve, Atâ ve Nehâî’ye göre düşmanın mani olmasından başka hastalık, parasını kaybetmek gibi sebepler de hacının yoldan dönmesine sebep olur. Şâfiî, Mâlik ve Ahmed bin Hanbel’e göre düşmanın mani olmasından başka hiçbir sebep ihsar sayılamaz, hacıyı yoldan çeviremez. Hacı adayı başka bir sebeple yolda kurbanını gönderip, tıraş olup ihramdan çıkamaz. İmam Azam’a göre ihsar vaki olan hac, farz olsun, nafile olsun, gelecek sene hacı adayına hem hac, hem de umre farz olur. Mâlik, Şâfiî ve Ahmed bin Hanbel’e göre: Eğer nafile ise yalnız ihsar kurbanı lâzım gelir, bu nafile haccın kazası lâzım gelmez. (Maâlim-üs- Sünen, c. 2, s. 368)
1864 – Meymûn bin Mihran radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Şamlıların Abdullah bin Zübeyr’i Mekke’de muhasara ettikleri sene, umre niyetiyle yola çıkmıştım. Kavmimden bir çok kimse haremde kesilmek üzere, benimle kurbanlık göndermişlerdi. Şamlıların yanına kadar geldiğimizde, Şamlılar bizim hareme girmemize müsaade etmediler, ben de kurbanlığımı bulunduğum yerde kestim. Arkasından tıraş olup ihramdan çıktım ve sonra geri döndüm. Gelecek sene (mevsim) gelince umremi kaza için yola çıktım. İbn-i Abbas’a geldim, nasıl yapacağımı sordum. İbn-i Abbas radıyallahu anh’da: “(Geçen yıl kestiğin) kurbanın yerine bir başkasını kes. Çünkü Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ashabına Hudeybiye’de kestikleri kurbanın yerine kaza umresinde yeniden kurban kesmelerini emretti.”
İZAH
İbdal: İhsar anında kestiği kurbanlığı, hacc-ını kaza ederken yenilemeye denir.