ALIŞ VERİŞ BÖLÜMÜ · 12 – SARF BAHSİ
3348 – Ömer radıyallahu anh’dan rivâyete göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Altını gümüş karşılığında satmak faizdir. Ancak peşin olarak biri verilir, öbürü alınırsa müstesnâ bir miktar buğdayı buğdayla satmak faizdir. Ancak biri verilir öbürü peşin alınırsa müstesnâ. Hurmayı hurmayla satmak faizdir. Ancak peşin olarak biri verilir öbürü alınırsa müstesnâ. Arpayı arpa ile satmak faizdir. Ancak peşin olarak biri verilir, öbürü alınırsa müstesnâ.” [186]
3349 – Ubâde bin Sâmit radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Külçe olsun sikke olsun altın altın ile, külçe olsun sikke olsun gümüş gümüş ile (eşit olarak) satılır. Buğdayı buğdayla müdyü müdyüne, arpayı arpayla müdyü müdyüne, hurmayı hurma ile müdyü müdyüne, tuzu tuz ile müdyü müdyüne alıp satmak caizdir. Kim ölçüde ziyâde eder veya ziyade olmasını isterse gerçekten faiz yapmış olur. Ama altını altın ağırlığında ve biraz da fazla gümüşle peşin alıp satmakta beis yoktur. Fakat veresiye caiz değildir. Buğdayı kendi ağırlığında ve biraz da fazla arpa ile peşin alıp satmakta beis yoktur. Ama veresiye olursa caiz değildir.” [187] Ebû Dâvud dedi ki: Bu hadisi Saîd bin Ebî Arûbe ve Hişam Destüvaî aynı isnadla Katâde’den, o da Müslim bin Yesar’dan rivâyet etmişlerdir.
3350 – Ubâde bin Samit radıyallahu anh’dan rivâyete göre: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadis bazı cümlelerinde ziyade ve bazısında noksan bulunarak rivâyet olundu. “Şu mallar muhtelif olduğu vakit peşin olarak nasıl isterseniz öyle alın satın” cümlesi de ziyâdedir.
İZAH
3348-3349 ve 3350 numaralı hadislerde altının altınla, gümüşün gümüşle, buğdayın buğdayla, hurmanın hurma ile hatta altının gümüşle peşin olarak satılmasının caiz olacağı, ancak veresiye şekliyle satılırsa faiz olacağı bildirilmektedir. Burada faizin iki şekli ortaya çıkıyor, şöyle ki: Birincisi; bir gram altını bir buçuk gram altına peşin olarak satmaktır ki, bu yarım gram fazlalık faizdir. Buna ribâ-i fadl denir. İkincisi: Bir gram altını bir gram altına bir ay sonra ödemek üzere satmaktır. Bunların tartıları her ne kadar birbirlerine denk ise de peşin verilen bir gramla bir ay sonra ödenecek bir gram arasında bir aylık zaman var. Bu zaman ribâ hükmünde olup buna da ribâ-i nesîe denir. Ancak altınla gümüş tartı ve ölçüde aynı cinsten olmadıklarından, bir gram altını bir gram gümüşle veya bir gram altın iki ve daha fazla gram gümüşle peşin olarak satmanın caiz olacağı bu hadis-i şeriflerden anlaşılmaktadır.