ALIŞ VERİŞ BÖLÜMÜ · 31 – ZİRÂÎ ORTAKLIK
3389 – Amr bin Dînâr’dan rivâyete göre şöyle demiştir: İbn-i Ömer’in şöyle dediğini işittim: Biz müzâraada (ortak ziraatçılık yapmakta) beis görmezdik. Rafi bin Hadic’in Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ortak ziraatçılık yapmaktan nehyetti, dediğini işittim. Bunu Tavus’a zikrettim. Tavus dedi ki: İbn-i Abbas bana şöyle dedi: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, ortak ziraatçılık yapmaktan neyhetmedi. Lakin şöyle buyurdu: “Sizden birinizin arazisini karşılık almaksızın ekim için birine vermesi, o arazinin çıkardığı mahsulden belli bir miktarını almak (suretiyle ziraatta ortakçılık yapmak)tan daha hayırlıdır.” [213]
İZAH
Müzâraa: İstilahta, bir taraftan arazi, öbür taraftan da çalışmak olmak üzere, arazinin gelirini üçte bir, üçte iki gibi bir nispetle bölüşmektir. Müzâraa İmam-ı Azam’a göre caiz değildir. İmam-ı Muhammed ve İmam-ı Ebû Yusuf’a göre caizdir. Müzâranın caiz olması için sekiz şart vardır:
1 – Tarlanın ziraata elverişli olması,
2 – Müzâraada ortaklık anlaşması yapan kimselerin akıllı olması,
3 – Bir sene iki sene gibi ziraata yetecek bir vaktin bulunması,
4 – Tohumun kimin tarafından verileceği beyan edilmiş olması,
5 – Ne ekileceğinin tayini,
6 – Ortakçıların hisselerinin ne olacağının tayini,
7 – Ekilecek tarlanın çiftçiye teslim edilmesi,
8 – Mahsul meydana geldiğinde anlaşma yapanların ortakçı sayılması şarttır. Müzâraanın yedi şekli vardır:
1 – Arazi ile tohum bir taraftan, çalışmakla hayvan (veya motor) diğer taraftan olur.
2 – Arazi bir taraftan, çalışmak, tohum ve hayvan (veya motor) diğer taraftan olur.
3 – Çalışmak bir taraftan, arazi, tohum ve hayvan (veya motor) diğer taraftan olur.
4 – Arazi ile hayvan (veya motor) bir taraftan, çalışmak diğer taraftan olur. Bu da bâtıldır.
5 – Tohum ile hayvan bir taraftan, arazi ile çalışmak diğer taraftan olur. Bu da bâtıldır.
6 – Tohum bir taraftan, arazi ve hayvan diğer taraftan olur. Bu da bâtıldır.
7 – Arazi, tohum ve çalışmak bir taraftan, hayvan da diğer taraftan olur. Bu da bâtıldır. Müzâranın rüknü icap ve kabulden ibarettir.
3390 – Zeyd bin Sabit radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle dedi: Allah Rafi bin Hadic’i mağfiret etsin. Vallahi ben hadisi ondan daha iyi bilirim. Gerçekten Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e iki zât geldi. Müseddet rivâyetinde ensârdan iki zât geldi, dedi. Sonra râvi Ebû Bekir ve Müseddet rivâyetlerinde ittifak ederek dediler ki; O iki zât birbirleri ile kavga ettiler. Bunun üzerine Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Madem durumunuz budur, öyle ise arazileri kiralamayın” buyurdu. Müseddet rivâyetinde: Rafî bin Hadic sadece Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in, “Arazileri kiralamayın” buyurduğunu işitti, diye ilave etti. [214]
3991 – Sa’d (bin Ebû Vakkas) radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir: Biz ark kenarlarındaki ve onlardaki su ile sulanan mahsul karşılığında, araziyi kiraya verirdik Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, bizi bundan nehyetti. Bize araziyi altın ve gümüş karşılığında kiraya vermemizi emretti. [215]
İZAH
Sevâkî: Saky kelimesinin çoğuludur. Sakı: Su kanalının kenarı demektir. Saîde: Akan demektir. Bir zatın arazisi bulunur, başka birisi bu araziyi ıslah edip, sulayıp su arkları kenarında biten mahsul karşılığında kiralardı. Su arkları kenarında biten mahsulün miktarı belli olmadığından sonunda anlaşmazlıklar çıktığı için Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem böyle miktarı belli olmayan bir şey ile kiralamaktan nehyedip miktarı belli olan altın ve gümüş ile kiralamayı emir buyurdu.
3392 – Hanzale bin Kays radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir: Rafi bin Hadic radıyallahu anh’e altın ve gümüş ile araziyi kiralamanın hükmünü sordum. Rafi bin Hadic bunda beis yoktur. Gerçekten insanlar ırmakların kenarında (araziye akıtılan) su arkları başlangıcında bitecek mahsul ve ziraatten belirli bir kısım kendilerinde kalmak üzere kiraya veriyorlardı. Şu helak olur ve şu helak olmaktan kurtulurdu ve şu kurtulur ve şu helake giderdi. İnsanlar için bundan başka kiralama şekli yoktu. Bundan dolayı böyle bilinmeyen şeyler karşılığında kiralamaktan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem nehyetti. Ama belli ve ödemeye elverişli (altın ve gümüş) gibi bir şeyle kiralamakta beis yoktur. İbrahim bin Musâ’nın rivâyet ettiği hadis daha tamamdır. Kuteybe rivâyetinde Hanzele’den oda Rafi radıyallahu anh’dan rivâyet etti dedi. [216] Ebû Dâvud dedi ki: Yahya bin Saîd’in, Hanzele’den rivâyeti de bunun gibidir.
3393 – Hanzale bin Kays radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre: O Rafi bin Hadic’ten arazi kiralamanın hükmünü sordu. Rafi bin Hadic, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, araziyi kiralamaktan nehyetti, cevabını verdi. Ben altın ve gümüş ile kiralamaktan da nehyetti mi dedim. Rafi bin Hadic radıyallahu anh, “Altın ve gümüş ile kiralamakta beis yoktur” dedi.