İCÂRE BÖLÜMÜ · 53 – ALIŞ VERİŞ YAPANLARIN MUHAYYERLİĞİ
3454 – Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve selem: “Alış veriş yapan iki kişiden her biri, birbirlerinden ayrılmadıkça (alış verişi devam ettirmekte veya satmamak ve almamakta) muhayyerdirler. Ancak (üç gün) muhayyerlik şart kılınmışsa müstesnâ” buyurdu.
İZAH
Satıcı ile müşteri birbirlerinden ayrılmadıkça malı satıp satmamakta ve alıp almamakta muhayyerdirler. Alış veriş bitip birbirlerinden ayrıldıktan sonra muhayyerlikleri biter. Ancak aralarında üç gün muhayyer olduklarını kararlaştırırlarsa o zaman birbirlerinden ayrılmaları ile muhayyerlik bitmez. Şart koştukları zaman kadar muhayyer olabilirler, demektir. Şafiî ve Ahmed bin Hanbel’in görüşleri de böyledir. Hanefîler ve İmam-ı Malik hazretlerine göre ise bu ayrılmak sözde ayrılmaktır. Satıcı sattım, alıcı da aldım diye sözü bitirdiklerinde alış veriş sahih olmuş olur. (Maalim-üs-Sünen, c. 5, s. 93)
3455 – Abdullah bin Ömer’den: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadisle aynı manada rivâyet olundu. İbn-i Ömer rivâyetinde şöyle dedi: Veya satıcı ile müşteriden biri arkadaşına “muhayyer ol” derse müstesna” dedi. [252]
3456 – Abdullah bin Amr bin el-As radıyallahu anh’dan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem: “Satıcı ile alıcı birbirlerinden ayrılmadıkça muhayyerdirler. Ancak aralarında (sen ister alış verişi imza et istersen bırak diye) muhayyerlik bulunması müstesna. Akit yapanlardan birisinin akdi fesh eder korkusu ile arkadaşından (oradan hemen) ayrılması helal olmaz” buyurdu. [253]
3457 Ebû’l-Ved’ı radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir: Biz bir gazveye çıkmıştık. Bir yerde konakladık. Arkadaşımızın biri, bir köle karşılığında bir at sattı. Sonra o günün kalanını (bu şekilde) geçirdiler. Ertesi gün sabah olunca asker hazırlandı. Atı olan atını eğerlemek üzere kalktı. Ancak satan pişman olup alıcıya geldi ve alış verişi feshetmek istedi. Müşteri atı vermek istemedi. Bunun üzerine aramızda bulunan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in ashabından Ebû Berze’e geldiler. Ona aralarında geçen bu at alış verişi kıssasını anattılar. Ebû Berze onlara: – Benim sizin aranızda Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in hükmü ile hükmetmeme razı mısınız, dedi. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem “Satıcı ile alıcı birbirlerinden ayrılmadıkça muhayyerdirler” buyurdu. Râvilerden Hişam bin Hassan dedi ki: Cemil bin Mürre Ebû Berze’nin sizi ayrılmış olarak görmedim, dediğini haber verdi.” [254]
3458 – Yahya bin Eyyub’tan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: – Ebû Zûra, bir kimseye satış yaptığında, o kimseyi muhayyer kılardı. Sora da: “Sen de beni muhayyer kıl” derdi. Ve Ebû Hüreyre’nin, “Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den şöyle rivâyet ettiğini işittim” derdi. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem: “Alış veriş yapan iki kişi ancak birbirlerinden razı olarak ayrılsınlar” buyurmuş. [255]
3459 – Hakîm bin Hizâm radıyallahu anh’dan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem: “Satıcı ile alıcı birbirlerinden ayrılmadıkça (malı satıp satmamakta veya alıp almamakta) muhayyerdirler. Eğer malın durumunu anlatırken doğru söyler ve malın kusurunu açıklarsa her ikisi için de alış verişleri bereketli olur. Eğer malın ayıbını saklar, malı anlatırken yalan söylerse alış verişerinden bereket silinmiş gitmiş olur” buyurdu. [256] Ebû Dâvud dedi ki: Said bin Ebû Arûbe ve Hammad geçen bu hadisi böylece rivâyet ettiler. Ama Hemmam rivâyetinde üç kere: – (Alıcı ile satıcı) birbirlerinden ayrılmadıkça veya bir şart koşmadıkça (muhayyerdirler) dedi.