İCÂRE BÖLÜMÜ · 76 – BİR KİMSE İFLAS EDER VE ALACAKLI MALININ AYNINI ONUN YANINDA BULURSA NE YAPAR?
3519 – Ebû Hüreyre radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir kimse iflas eder, alacaklılardan bir zât da kendi eşyasını iflas edenin yanında bulursa, malın sahibi bu mala başka alacaklılardan daha müstehaktır.” [290]
İZAH
Bu meselede, imam Malik, Şafiî, Ahmed bin Hanbel ittifak etmişlerdir. Ebû Hanife ise malını bulan kişi diğer alacaklılardan birisi gibi olur diyor.
3520 – Ebû Bekir bin Abdurrahman bin Haris bin Hişam radıyallahu anh’dan rivâyete göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir kimse bir malı satsa, o malı satın alan kimse parasını ödemeden iflas etse satan, malının aynını iflas edenin yanında bulsa onu almaya başkasından daha hak sahibidir. Eğer müşteri ölürse, eşya sahibi (diğer) alacaklılar gibidir.”
İZAH
Müşteri aldığı bir malın parasını ödemeden ölürse, satın aldığı mal mevcut bile olsa, satıcı alacaklılardan birisi gibi olur. Nasıl olsa benim sattığım mal mevcut bunu alırım, diyemez. İmam Malik ve Ahmed bin Hanbel’in görüşü böyledir. Şafiî hazretlerine göre satıcı iflas edenin yanında bulduğu kendi malına nasıl sahip çıkarsa ölen kimsenin mirası arasında gördüğü kendi malına da aynı şekilde sahip çıkar. (Mealim-üs-Sünen, c. 5, s. 173; Avnül Mabûd c. 9, s. 433)
3521 – Ebû Bekir bin Abdurrahman bin Haris bin Hişam’dan rivâyet edildiğine göre, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen Malik’in rivâyet ettiği hadisin manası rivâyet edildi, ancak bu rivâyette râvi şunu ziyade etti. “Eğer satıcı sattığı malın karşılığı olan paranın bir kısmını almışsa ölen borçlu müşterinin malında, diğer alacaklılar gibidir.” (Kendi eşyasını sağlam bulsa dahi alamaz).
3522 – Ebû Hüreyre radıyallahu anh’dan Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadisin benzeri rivâyet olundu. O rivâyette Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Eğer müşteri mal sahibine aldığı malın, parasının bir kısmını ödemişse, geriye kalan alacağında diğer alacaklılar gibidir. Bir kimse vefat eder, yanında satıcının bir malı aynen bulunursa parasının bir kısmını ödemiş olsun, isterse ödememiş olsun, mal sahibi alacaklılardan biri gibidir. (Eşyasını değil, alacağı nisbette borçlulara dağıtılan paradan hissesine düşeni alır.”
3523 – Ömer bin Halde radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: İflas eden bir ahbabımızın durumunu öğrenmek için, Ebû Hüreyre’nin yanına varmıştık. Ebû Hüreyre şöyle dedi: Ben size Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in hükmü ile hükümde bulunacağım (o da şudur), “Kim iflas eder veya ölür, alacaklılardan bir kimse sattığı eşyasını iflas eden veya ölenin yanında bulursa, o kimse kendi malını almaya başkasından daha hak sahibidir.”