ITK (AZAT) BÖLÜMÜ · 6 – BİR KISMI AZAT EDİLMİŞ KÖLENİN DİĞER HİSSESİNİ ÖDEMEK ÜZERE ÇALIŞTIRILAMAYACAĞI
3940 – Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir köledeki hissesini azat ederse, o köleye adaletli bir kıymet konur. Diğer hissedarların hisselerini öder. Köle onun tarafından azat edilmiş olur. Eğer diğer hisseleri azat edememişse sadece azat edilmiş olan hisse hür olur.” [525]
3941 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadisin manası rivâyet olundu. (Bu hadisin ravilerinden Eyyüb dedi ki:) Nafi bu hadisi rivâyet ederken, “köleden azadlanan kısım azadlanmış olur” sözünü bazen söyledi bazen de söylemedi.
3942 – İbn-i Ömer’den, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadis rivâyet olundu. Eyyub rivâyetinde şöyle dedi: Bu “köleden sadece azatlanan kısım azad edilmiş olur” sözü Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivâyet edilmiş midir, yoksa Nafi’nin rivâyet ettiği bir şey midir, bilmiyorum.” [526]
3943 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim kölesinden bir hissesini azat ederse onun tamamını azat etmesi gerekir. Eğer onun parasını ödemeye gücü yeterse (ödesin.) Malı yoksa hissesini azat etmiş olur.” [527]
3944 – İbn-i Ömer’den, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce geçen hadisin manası rivâyet olundu.
3945 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den Malik’in rivâyet ettiği hadisin manası rivâyet olundu. Yalnız ravi, “Ancak köleden azat ettiğini azat eder” bölümünü zikretmedi. İbn Ömer’in bu hadisi Melik hadisinin manasına uygun olarak devam etmekte: “Köle onun namına azat olur” cümlesiyle son bulmaktadır.
3946 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre; Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir köledeki hissesini azat ederse eğer onun kölenin (kalan kısmının) fiyatına yetecek kadar malı varsa, kölenin kalan kısmı da onun malı üzerinden azat edilmiş olur.”
3947 – Salim’in babasından, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e varan bir isnadla şöyle rivâyet olundu: “Köle iki kişi arasında ortak olduğu vakit ikiden birisi hissesini azat ederse ve de zengin ise ne noksan ne de haddi aşmamak üzere köleye kıymet konur. Sonra bu kıymet parası ödenerek köle azat olunur.” [528]
3948 – İbnu’t-Telib’in babasından rivâyet olunduğuna göre: Bir zât bir köledeki hissesini azat etti. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, o kimseyi diğer hisseleri de azat etmekle mükellef tutmadı.