İCÂRE BÖLÜMÜ · 88 – KAYD-I HAYAT ŞARTI İLE YAPILAN HÎBEDE GERİDE KALANLAR İÇİN DİYEN KİMSENİN DURUMU
3553 – Câbir bin Abdullah radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir kimseye ve gelecek nesline sağ kaldıkları müddet kullanmak üzere bir mal bağışlanmış ise, bu mal hîbe olunana aittir. Hîbe edene geri dönmez. Çünkü, o kimse bir ikramda bulundu. O ikramda miras meydana geldi.” [306]
3554 – İbn-i Şihab’dan bir önce geçen hadisle aynı isnad ve aynı mânâda rivâyet olundu.
3555 – Câbir bin Abdullah radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in yapılmasına müsaade ettiği umrâ (sağ kaldıkça şartı ile yapılan hîbe) “Bu senin ve mirasçılarınındır, diye yapılan hîbedir. Sen yaşadığın müddetçe senin derse, bu mal sonunda sahibine döner.” [307]
3556 – Câbir radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Rukba ve umre yapmayın. Kime rukbe ve umre sûreti ile bir şey verilirse o vârislerine aittir.”
İZAH
Rukba: Şu malımı sana veriyorum, eğer ben senden önce ölürsem mal senindir. Eğer sen benden önce ölürsen mal yine bana aittir, demektir. Umre: Genel anlamda ben sağ kaldıkça bu malı sana verdim, demektir. Bu hadis-i şerifte rukba ve umranın nehy edildiği bildirilmiş ise de bunun rukba ve umraya müsaade edilmeden buyrulmuş olup mensuh olduğunu söyleyenler var. İmam Malik ve İmam Azam Ebû Hanîfe hazretlerine göre: Ben ölünceye kadar mal senin, eğer sen benden önce ölürsen mal benim. Eğer ben önce ölürsem mal senin, denilerek yapılan rukbe caiz değildir. Yine Ebû Hanife’ye göre; umra diğer mallar gibi miras olarak bölünür. Rukba ise emanet hükmündedir. (Maalim-üs-Sünen, c. 5, s. 196)
3557 – Câbir bin Abdullah radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Ensardan bir kadına oğlu bir hurma bahçesi vermişti kadın vefat etti. Oğlu ben bu bahçeyi anneme kayd-ı hayat şartıyla vermiştim, dedi. Oğlanın kardeşi de vardı. Bunun üzerine Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, o ensârdan kadın hakkında şöyle hükmetti: “Sağlığında da vefatında da bahçe annenindir.” Delikanlı ben bahçeyi anneme sadaka olarak verdim dedi. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Sadakadan dönmek senin için hîbeden dönmekten daha uzaktır” buyurdu.