Bedeviyye (Ahmediyye)

Tantâ’da teşekkül Bedeviyye, Ahmed el-Bedevî’nin 634/1236 dolaylarında Tantâ’ya yerleşmesinden sonra çevresinde oluşan irşad halkasından doğdu. Kaynaklarda Ahmediyye ve Bedeviyye adları birlikte kullanılır. Pîrin damda sürdürdüğü ibadet ve murakabe hayatına nispetle ilk çevre Sütûhiyye adıyla da anıldı. Abdül‘âl ve merkez postu Yolun kurumsal biçim kazanmasında Abdül‘âl b. Fakih belirleyicidir. Ahmed el-Bedevî’nin vefatından sonra Tantâ makamını devraldı; zâviye, halife ve hizmet düzeninin sürekliliğini sağladı. Bu aktarım, kesintisiz biyolojik soy değil, merkez dergâhın irşad ve hizmet silsilesidir. Silsile rivayetleri Ahmed el-Bedevî’nin Rifâiyye ve Şâzeliyye çevreleriyle ilişkisini anlatan farklı silsileler vardır. Irak seyahati ve Mısır’daki Mağripli sûfîlerle temas tarihî çerçeveyi açıklar; fakat bu rivayetlerden biri tek ve tartışmasız zincir sayılmaz. Bedeviyye, Mısır’da müstakil bir ana yol olarak gelişmiştir. Usul ve ahlâk Yolun vasiyetlerinde Kur’an ve Sünnet’e bağlılık, sıdk, safâ, vefa, eziyete tahammül, sözünde durma, kalbî zikir, gece ibadeti, tevazu ve cömertlik öne çıkar. İrşad dilinde uzun sohbetten çok nazar ve telkinin belirgin olduğu aktarılır. Tâc, sancak ve maddî kültür Kırmızı hırka, sancak ve on iki terkli kırmızı tâc Bedeviyye’nin ayırt edici alâmetlerindendir. Bu eşya yalnız kıyafet değil; doğruluk, iffet, haramdan sakınma, zikir ve tefekkür gibi ahlâkî yükümlülüklerin simgesi olarak yorumlanır. Kollar Mısır kaynaklarında Hamûdiyye, Kinâsiyye, Zâhidiyye, Enbâbiyye, Münâviyye, Selâmiyye, Fergāliyye, Sâibiyye, Merâzıkıyye, Şinnâviyye, Halebiyye, Sütûhiyye ve Beyyûmiyye anılır. Bu adların her biri için tarihî şube, yerel çevre ve güncel kurum ayrımı ayrıca yapılmalıdır. Tantâ ve mevlid Pîrin türbesi çevresindeki zâviye, cami, eğitim yapıları ve vakıflar Tantâ’yı büyük bir ziyaret merkezine dönüştürdü. Yıllık mevlid; ziyaret, zikir, ikram, ticaret ve şehir hayatını bir araya getiren geniş bir toplumsal hafıza alanıdır. Osmanlı coğrafyası Bedeviyye Mısır’dan Suriye, Hicaz ve Osmanlı şehirlerine yayıldı. İstanbul’daki Bedevî dergâhları, icâzetnâmeler, tâclar ve sancaklar yolun Tantâ dışındaki kurumsal ve maddî izlerini korur.