Abdüsselâm b. Meşîş ve Mağribî irşad halkası
Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’nin terbiyesini aldığı Mağribî irşad çevresi, Şâzeliyye’nin yakın manevî zeminini oluşturdu.

Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’nin Kuzey Afrika’da şekillendirdiği; çalışma hayatı içinde zikir, sünnete bağlılık, tevekkül ve hizb geleneğini öne çıkaran tasavvuf yolu.
Bu sayfa yolun anlaşılır ve kaynaklı giriş dosyasıdır. Tarikat nispeti, fıkhî mezhep veya itikadî hüküm değildir. Geniş silsile, bütün alt kollar ve uzmanlık arşivi kardeş sitemizde tutulur.
Ayrıntılı Şâzeliyye dosyasını Tarikat.org’da aç ↗Şâzeliyye, Ebü’l-Hasan Ali eş-Şâzelî’nin 13. yüzyılda Mağrib, Tunus ve Mısır arasında yürüttüğü irşad çevresinde teşekkül etti. Şâzelî’nin şeyhi Abdüsselâm b. Meşîş, Mağrib tasavvufunun önemli halkalarındandır; pîrden sonra Ebü’l-Abbâs el-Mürsî ve İbn Atâullah el-İskenderî çizgisi yolun Mısır’daki ilmî ve manevî dilini kurdu. Şâzelî terbiyesi, dünyadan bütünüyle çekilmeyi zorunlu saymaz. Helâl kazanç, toplumsal hayat içinde kulluk, sünnete bağlılık ve yaratılmışlardan beklentiyi azaltmak öne çıkar. Zikir ve dua metinleri “hizb” adıyla düzenlenmiş; Hizbü’l-Bahr ve Hizbü’l-Kebîr gibi metinler geniş bir coğrafyada okunmuştur. Yol, tek bir merkezî teşkilat olarak değil; Vefâiyye, Zürûkıyye, Cezûliyye, Nâsıriyye, Derkāviyye, Medeniyye, İdrîsiyye ve Senûsiyye gibi farklı dönem ve coğrafyalarda gelişen kollar ağı olarak izlenmelidir. Bu kolların tümü aynı büyüklükte veya aynı ölçüde doğrudan değildir. Osmanlı İstanbul’unda Şâzeliyye sınırlı sayıda tekkeyle temsil edildi. 19. yüzyılda Muhammed Zâfir el-Medenî ve Ertuğrul Tekkesi çevresi, II. Abdülhamid dönemiyle ilişkisi sebebiyle ayrıca önem kazandı.
Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’nin terbiyesini aldığı Mağribî irşad çevresi, Şâzeliyye’nin yakın manevî zeminini oluşturdu.
Şâzelî’nin Mısır’a geçerek İskenderiye’de irşad çevresi oluşturması yolun şehirli ve uluslararası karakterini güçlendirdi.
Ebü’l-Abbâs el-Mürsî’nin çevresi, Şâzelî öğretisinin İbn Atâullah’ın eser diliyle sistemleşmesine zemin hazırladı.
Muhammed el-Cezûlî’nin salavat derlemesi Cezûliyye’nin ve daha geniş İslâm coğrafyasının etkili metinlerinden biri hâline geldi.
Muhammed Zâfir el-Medenî çevresi, II. Abdülhamid döneminde İstanbul’da kurumsal bir Şâzelî-Medenî merkezi oluşturdu.
Kaynaklarda birden fazla silsile varyantı vardır. Ortak yakın hat Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’yi Abdüsselâm b. Meşîş’e; onu da Mağribî tasavvuf halkaları üzerinden Hz. Ali’ye bağlar. Sefîne’de Hasan-ı Basrî ve Ma‘rûf-i Kerhî hattını kullanan varyantların yanında Ehl-i beyt imamları ve Ebû Medyen üzerinden ilerleyen diziler de aktarılır. Bu varyantlar tek bir tarihî öğretmen listesi gibi birleştirilmemiştir.
Şâzeliyye’nin kurucu pîri
Şahsiyet dosyası ↗021219–1287Şâzeliyye’nin ikinci büyük şeyhi ve İskenderiye irşad halkasının kurucusu
Şahsiyet dosyası ↗031309el-Hikemü'l-Atâiyye müellifi ve Şâzeliyye'nin üçüncü büyük halkası
Şahsiyet dosyası ↗041829–1903Şâzelî-Medenî şeyhi ve Ertuğrul Tekkesi'nin irşad merkezi
Şahsiyet dosyası ↗05XIX. yüzyıl sonuDerkāvî şeyhi ve Ahmed el-Alevî'nin mürşidi
Şahsiyet dosyası ↗06XV. yüzyıl — Fas, Tilimsân, Kahire, Bicâye, Trablusgarp ve MısrâteŞâzeliyye’nin Zerrûkıyye kolunun pîri; Mâlikî fakihi, muhaddis ve tasavvuf usulü müellifi
Şahsiyet dosyası ↗07XIX. yüzyılın sonu – XX. yüzyılın ilk üçte biriAleviyye-Derkāviyye pîri, müfessir, şair ve yayıncı
Şahsiyet dosyası ↗081524Cezûliyye’den gelişen Îseviyye-Şâzeliyye kolunun pîri
Şahsiyet dosyası ↗09VI-VII/XII-XIII. yüzyıllarEbü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin şeyhi ve Mağrib tasavvufunun büyük ârifi
Şahsiyet dosyası ↗10XVIII. yüzyıl ortası – XIX. yüzyılın ilk yarısıİdrîsiyye pîri · Mağrib, Hicaz ve Yemen irşadının büyük âlimi
Şahsiyet dosyası ↗Kaynaklarda birden fazla silsile varyantı vardır. Ortak yakın hat Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’yi Abdüsselâm b. Meşîş’e; onu da Mağribî tasavvuf halkaları üzerinden Hz. Ali’ye bağlar. Sefîne’de Hasan-ı Basrî ve Ma‘rûf-i Kerhî hattını kullanan varyantların yanında Ehl-i beyt imamları ve Ebû Medyen üzerinden ilerleyen diziler de aktarılır. Bu varyantlar tek bir tarihî öğretmen listesi gibi birleştirilmemiştir.
Tekke, hankah, zâviye, sohbet ve hizmet çevreleri ilgili mekân kayıtlarıyla birlikte okunur.
Tunus ve İskenderiye
Ana kol, alt kol, şahıs nispeti ve bölgesel hat birbirinin yerine geçirilmez.
Şâzeliyye'nin Ahmediyye adıyla kaydedilen şubesi.
Şâzeliyye'nin Ahmediyye adıyla kaydedilen şubesi.
Şâzeliyye'nin Ahmediyye adıyla kaydedilen şubesi. Ciltteki adlandırma başka silsile ve tarih çalışmalarıyla karşılaştırılmalıdır.
Ali b. Vefâ ve ailesi çevresinde Mısır’da gelişen Şâzelî kolu.
Ali b. Vefâ ve ailesi çevresinde Mısır’da gelişen Şâzelî kolu.
Ali b. Vefâ ve ailesi çevresinde Mısır’da gelişen Şâzelî kolu.
Ahmed Zerrûk’un fıkıh, ahlâk ve tasavvuf dengesini öne çıkaran Mağribî kolu.
Ahmed Zerrûk’un fıkıh, ahlâk ve tasavvuf dengesini öne çıkaran Mağribî kolu.
Ahmed Zerrûk’un fıkıh, ahlâk ve tasavvuf dengesini öne çıkaran Mağribî kolu.
Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî ve Delâilü’l-Hayrât çevresinde gelişen kol.
Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî ve Delâilü’l-Hayrât çevresinde gelişen kol.
Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî ve Delâilü’l-Hayrât çevresinde gelişen kol.
Muhammed b. Nâsır ed-Der‘î çevresinde Fas’ın güneyinde gelişen kol.
Muhammed b. Nâsır ed-Der‘î çevresinde Fas’ın güneyinde gelişen kol.
Muhammed b. Nâsır ed-Der‘î çevresinde Fas’ın güneyinde gelişen kol.
Mevlây el-Arabî ed-Derkāvî’ye nispet edilen, Mağrib’de genişleyen Şâzelî kolu.
Mevlây el-Arabî ed-Derkāvî’ye nispet edilen, Mağrib’de genişleyen Şâzelî kolu.
Mevlây el-Arabî ed-Derkāvî’ye nispet edilen, Mağrib’de genişleyen Şâzelî kolu.
Muhammed Hasan Zâfir el-Medenî ve Zâfir ailesiyle Trablusgarp, İstanbul ve başka merkezlere yayılan kol.
Muhammed Hasan Zâfir el-Medenî ve Zâfir ailesiyle Trablusgarp, İstanbul ve başka merkezlere yayılan kol.
Muhammed Hasan Zâfir el-Medenî ve Zâfir ailesiyle Trablusgarp, İstanbul ve başka merkezlere yayılan kol.
Ahmed b. İdrîs’in Şâzelî-Nâsırî temeller üzerinde Kur’an, sünnet, salavat ve nebevî örnekliği merkeze alarak teşkilatlandırdığı; Senûsiyye, Mîrganiyye ve Reşîdiyye’ye kaynaklık eden irşad yolu.
Ahmed b. İdrîs’in Hicaz ve Kuzeydoğu Afrika çevresinde geliştirdiği Şâzelî aktarım hattı.
Tarîkat-ı Muhammediyye vurgusu; hadis ve sünnet merkezli öğretim; salavat ve evrâd; merkezî bir tekke idaresinden çok hareketli ders ve halife ağı.
Ahmed b. İdrîs’in yakın icazetleri Abdülvehhâb et-Tâzî üzerinden Hıdıriyye’ye, Ebü’l-Kāsım el-Vezîr üzerinden Şâzeliyye-Nâsıriyye’ye uzanır. Ondan Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Osman el-Mîrganî ve İbrâhim er-Reşîd’e giden üç güçlü devam hattı doğmuştur. Bu yollar İdrîsiyye’nin basit isim değişiklikleri değil, kendi kurumlarını kuran devam gelenekleridir.
Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî son hac yolculuğu sırasında Mısır’ın Kızıldeniz güzergâhında vefat etti ve burada defnedildi. Sefîne Ayzâb adını ve İskenderiye rivayetini de kaydeder; günümüzde ziyaret merkezi Humeyserâ ile özdeşleşmiştir.
Türbe ve ziyaretgâh
II. Abdülhamid döneminde Yıldız çevresinde inşa edilen Ertuğrul Tekkesi, Muhammed Zâfir el-Medenî ve Medeniyye-Şâzeliyye çevresinin İstanbul’daki başlıca merkezidir. Yapıyla ilişkili kişi Muhammed Zâfir el-Medenî (1829-1903), Medeniyye'nin kurucusu Muhammed Hasan'ın oğlu ve halifesi; Trablusgarp'tan İstanbul'a uzanan irşad ağı ile Ertuğrul Tekkesi çevresinin şeyhidir. Kayıt, Muhammed Zâfir el-Medenî’in hayat güzergâhındaki bu yapıyla ilişkisini izlemek üzere kişi dosyasına bağlanmıştır.
Cami, türbe ve tarihî tekke yapıları
Ahmed el-Alevî'nin çizdiği plan doğrultusunda müridlerin emeğiyle kurulan Müstegānim merkez zâviyesi, Aleviyye-Derkāviyye'nin irşad, eğitim, yayın ve misafir ağına merkezlik etti. Şeyhin kabri aynı şehirdeki bu hafıza çevresiyle ilişkilidir. Harita noktası zâviyenin kesin kapı koordinatı değil, Müstegānim şehir merkezini gösteren yaklaşık coğrafî işarettir.
Faal zâviye ve ziyaret merkezi
Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “HZ. PİR EŞ-ŞEYH MUHAMMED ZAFİR EFENDİ” adıyla, ŞAZELİYYE çevresinde, BEŞİKTAŞ/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi MEHMET ALİ BEY SK. NO:8, ERTUĞRUL TEKKE CAMİ İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal tarihi 2 RECEP 1321 olarak verilir. Bu tarih, şahsiyet dosyasındaki biyografik tarihle ayrıca karşılaştırılmalıdır.
Ziyaretgâh / türbe kaydı; güncel erişim ve fizikî durum saha kontrolüyle güncellenir.
Doğum ve tahsil şehri Ahmed Zerrûk 846/1442’de Fas’ta doğdu; Kur’an, Mâlikî fıkhı, hadis ve Arap dili tahsilinin ilk büyük devresini burada geçirdi. İşaretin sınırı Koordinat Fas medine merkezini gösterir; doğduğu ev veya ders gördüğü belirli yapı olarak okunmamalıdır.
Belirli bir yapı değil, Ahmed Zerrûk’un doğum ve ilk tahsil şehri olan tarihî Fas medinesini gösteren bölgesel kayıttır.
Mağrib ile Maşrık arasındaki merkez Zerrûk hac yolculukları sırasında Kahire’de ikamet etti, Ezher derslerine katıldı, Sehâvî’den hadis ve fıkıh okudu; Ahmed b. Ukbe el-Hadramî ile burada tanıştı. Daha sonra Ezher’de Mâlikî imamlığı ve ders faaliyeti yürüttü.
Ezher faal bir eğitim ve ibadet merkezi olarak sürmektedir; kayıt Ahmed Zerrûk’un Kahire’deki ilim çevresini gösterir, belirli bir ders odasını değil.
Son irşad merkezi Ahmed Zerrûk hayatının son dört yılını Mısrâte’de geçirdi ve 899/1493-94’te burada vefat etti. Kabri çevresinde gelişen zâviye, cami ve medrese uzun süre bölgenin ilim merkezlerinden biri oldu. 2012 tahribi 25 Ağustos 2012’de türbe ve sanduka tahrip edildi, mezar açıldı ve kalıntılar götürüldü. İşaret günümüzde Ahmed Zerrûk adıyla kaydedilen kabristan ve cami çevresini gösterir.
Türbe ve sanduka 2012’de tahrip edilmiş, mezar açılmıştır; işaret Ahmed Zerrûk adıyla kaydedilen kabristan ve cami çevresini gösterir.
Bu yolun kişi, kavram ve tarih kayıtlarını birleştiren editoryal okumalar.
Abdüsselâm b. Meşîş, Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî, Mürsî ve İbn Atâullah üzerinden yakın aktarım hattı.
Takvâ, sünnet, halka ihtiyaçsızlık, teslimiyet ve Allah’a yöneliş ilkelerinin gündelik hayattaki karşılığı.
Hizbü’l-Bahr’dan Cezûlî’nin salavat derlemesine uzanan dua ve zikir metinleri.
Farklı yüzyıl ve coğrafyalarda oluşan şubeleri tek çizgiye indirmeyen karşılaştırmalı kol haritası.
Muhammed Zâfir el-Medenî, II. Abdülhamid ve geç Osmanlı İstanbul’undaki sınırlı fakat etkili Şâzelî çevresi.
Sefîne’deki dört farklı diziyi tarihî öğretmen ilişkisi, Ehl-i beyt nispeti ve gelenek hafızası bakımından ayıran okuma notu.
Bu künyeler seçilmiş şahsiyetlere bağlı anlatı ve ilişki kayıtlarından gelir; ana biyografinin bütününe ait dipnot olarak sunulmaz. Bir kaynak başlığının bulunması, bu sayfadaki her iddiayı doğruladığı anlamına gelmez.
Ahmed el-Alevî el-Müstegānimî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıAbdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî · Ebü’l-Abbâs Şihâbüddin Ahmed el-Mürsî
İlişki kaydıEbü’l-Abbâs Şihâbüddin Ahmed el-Mürsî · İbn Atâullah el-İskenderî
İlişki kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıAbdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî
İlişki kaydıMuhammed Zâfir el-Medenî
Anlatı kaydı · İlişki kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî · Abdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî
İlişki kaydıAbdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî
Anlatı kaydıİbn Atâullah el-İskenderî
Anlatı kaydıEbü’l-Hasan eş-Şâzelî
Anlatı kaydıMuhammed b. Habîb el-Bûzîdî · Ahmed el-Alevî el-Müstegānimî
İlişki kaydıSeyyid Ahmed b. İdrîs el-Fâsî
İlişki kaydıSeyyid Ahmed b. İdrîs el-Fâsî
İlişki kaydıSeyyid Ahmed b. İdrîs el-Fâsî
İlişki kaydıŞihâbüddîn Ahmed Zerrûk el-Fâsî
Anlatı kaydı · İlişki kaydıSefîne-i Evliyâ ve genel tasavvuf tarihi karşılaştırması
Sefîne-i Evliyâ; Şâzeliyye literatürü
Sefîne-i Evliyâ; geç Osmanlı tekke literatürü
TDV İslâm Ansiklopedisi, Ahmed el-Alevî; Martin Lings, Yirminci Yüzyılda Bir Veli
Hatırat / İstanbul Ziyaretgâhları uygulaması, sürüm 1.0.5 — çıkarılmış veri kümesi
TDV: Zerrûk, Zerrûkıyye, Şâzeliyye; Kadir Özköse; Hamide Ulupınar; Ali Fehmî Huşeym