Niyet
Kalbin hangi orucu tuttuğunu bilmesi. Zorunlu özel bir Arapça cümle yoktur.
ORUÇ · SAVM · RAMAZANAçlıktan öte,
صومAçlıktan öte,
bütün gün süren
bir kulluk.
İlk defa oruç tutacak kişiye günü adım adım anlatan; Ramazan düzeni kurana sahurdan geceye yol gösteren; ileri okura mazeret, kaza, fidye, kefâret ve dört mezhep dosyalarını açan müstakil merkez.
Önce günün
sınırlarını öğren.
Oruç, niyet ederek fecr-i sâdıktan güneş batıncaya kadar orucu bozan davranışlardan uzak durmaktır. Başlangıç için üç şeyi doğru bilmek yeterlidir.
İmsak
Fecr-i sâdıkla yeme ve içmenin sona erdiği başlangıç sınırı.
İftar
Güneşin batmasıyla yasağın sona erdiği, dua ve şükür vakti.
Bir günü
adım adım izle.
Oruç vakti fecr-i sâdıkla başlar, güneş batınca tamamlanır; Ramazan’ın gecesi de namaz, Kur’an, dua, aile ve dinlenme dengesiyle kurulur.
Niyet ve hazırlık
Kalben hangi orucu tutacağını bilmek niyettir. Sahur, niyeti ve günün bedenî hazırlığını güçlendiren sünnet bir vakittir.
İlgili sayfayı aç ↗Güç yetirmek,
hükmün parçasıdır.
Ruhsat, ibadeti değersizleştirmez. Geçici mazeret kaza; kalıcı güç yetirememe ise şartlarıyla fidye doğurabilir.
Kim yükümlüdür?
Müslüman, akıllı ve ergen olan; oruç tutmaya gücü yeten kimse Ramazan orucuyla yükümlüdür. Çocuk yükümlü değildir; sağlığı gözetilerek alışkanlık kazandırılır.
Geçici mazeret
Yolculuk, iyileşmesi umulan hastalık, gebelik veya emzirme gibi hâllerde ruhsat kullanılabilir; tutulamayan günler şartlar düzeldiğinde kaza edilir.
Sürekli engel
İleri yaş veya iyileşme ümidi bulunmayan hastalık sebebiyle ileride de oruç tutamayacak kişi her gün için fidye verir. Sağlık değerlendirmesi güvenilir hekimle yapılır.
Özel hâller
Hayız ve nifas günlerinde oruç tutulmaz; daha sonra kaza edilir. Bu hüküm bir eksiklik değil, dinin tanıdığı açık ruhsattır.
Ezber listesi değil,
ölçü ve bağlam.
Her tıbbî işlem veya günlük davranış aynı hükümde değildir. Temel yasağı, kasıt-hata ayrımını ve işlemin mahiyetini birlikte okuyun.
Bilerek yemek ve içmek
Orucun temel yasağını bilerek ve isteyerek ihlâl etmek orucu bozar. Ramazan günü için kaza ve şartlarına göre kefâret gündeme gelir.
Cinsel ilişki
Ramazan orucunu bilerek cinsel ilişkiyle bozmak kaza ve kefâret gerektirir. Ayrıntılar mezheplerin kefâret yorumunda ele alınır.
Hata ile su yutmak
Oruçlu olduğunu bilirken abdest veya yüzme sırasında boğaza su kaçması orucu bozar ve kaza gerektirir; kefâret gerektirmez.
Unutarak yiyip içmek
Oruçlu olduğunu unutarak yiyip içen, hatırladığında hemen bırakır ve orucuna devam eder.
Kendiliğinden kusmak
İrade dışı kusma tek başına orucu bozmaz. İsteyerek ağız dolusu kusmanın hükmü ayrıca değerlendirilir.
Muayene ve tedavi
İğne, damla, sprey, diyaliz ve endoskopi gibi işlemler tek cümleye indirgenemez. İşlemin besleyici niteliği ve vücuda giriş yolu güvenilir fetva kaynağıyla belirlenir.
Ay yalnız gündüzden
ibaret değildir.
Namaz, Kur’an, infak, dua ve aile sofrası orucun çevresinde bir eğitim ayı oluşturur.
Sahur
Günü taşıyan hazırlık; ölçülü beslenme, su ve niyet vakti.
Beş vakit
Oruç namazın yerine geçmez; Ramazan gününü vakitler düzenler.
İlgili bölüme git ↗Mukabele
Ramazan Kur’an ayıdır; az fakat anlayarak ve düzenli okuma esastır.
İlgili bölüme git ↗İnfak ve fitre
Açlığın öğrettiği merhamet paylaşmayla görünür olur.
İlgili bölüme git ↗Teravih
Ramazan gecelerine mahsus sünnet namazıdır; rek‘at ve cemaat ayrıntıları fıkıh dosyasında ele alınır.
İlgili bölüme git ↗Son on gece
Kadir gecesini arama, dua ve itikâfla derinleşen dönemdir.
İlgili bölüme git ↗Her oruç
aynı hükümde değil.
Farz, vâcip, nafile ve yasak günleri ayırmak; kaza, fidye ve kefâreti birbirine karıştırmamak sağlam başlangıcın parçasıdır.
Ramazan
Bakara 2/183–185 ile farz kılınan kamerî ay orucu.
Kaza
Vaktinde tutulamayan farz veya bozulan gerekli orucun gününe gün telâfisi.
Kefâret
Ramazan orucunun belirli biçimde kasıtlı ihlâlinde gündeme gelen ağır telâfi; her bozulan oruç otomatik olarak kefâret değildir.
Adak
Allah için tutulması adanan ve şartları oluşan oruç.
Nafile
Pazartesi-perşembe, Şevval’den altı gün, arefe ve âşûrâ gibi rivayetle teşvik edilen oruçlar.
Yasak günler
Ramazan Bayramı’nın ilk günü ile Kurban Bayramı’nın dört gününde oruç tutulmaz.
Farklı hükmü gör;
ortak ibadeti unutma.
Dört mezhep orucun farziyetinde ve temel sınırında birleşir; ayrıntılar niyetin vakti, kefâretin kapsamı ve mazeretlerin yorumunda belirginleşir.
Niyetin vakti
Bütün mezhepler orucun ibadet niyetiyle tutulmasında birleşir.
Ramazan, kaza ve nafile oruçlarında niyetin son vakti ve niyet yenileme ayrıntıları farklı sınıflandırılır.
Kefâretin kapsamı
Ramazan orucunu bilerek cinsel ilişkiyle bozmanın kefâreti hadisle sabittir.
Hanefî ve Mâlikîler kasıtlı yeme-içmeyi de belirli şartlarla kefârete dahil eder; Şâfiî ve Hanbelîler hükmü cinsel ilişkiyle sınırlar.
Gebe ve emziren
Zarar endişesi güçlü ise ruhsat vardır; tutulamayan günler sonradan ele alınır.
Yalnız çocuk için endişe hâlinde kaza yanında fidye gerekip gerekmediğinde mezhep ayrıntıları bulunur.
Sefer ve hastalık
Kur’an yolcu ve hastaya daha sonra kaza etmek üzere ruhsat tanır.
Yolculuğun başlangıcı, meşakkat derecesi ve başlanmış orucun bozulması ayrıntılarında değerlendirmeler değişebilir.
Hüküm, ahlâk
ve Ramazan hafızası.
Anlatı Kur’an’ın oruç âyetleri, sahih hadisler, Diyanet Oruç İlmihali ve mezhep kaynaklarıyla kontrol edilmiştir.
KUR’AN
Oruç âyetleri
Bakara 2/183–187Farziyet, sayılı günler, ruhsat, Ramazan, dua ve imsak-iftar sınırı.
Aç ↗HADİSOruç bölümü
Sahih rivayetlerNiyet, sahur, iftar, Ramazan geceleri ve oruç ahlâkı.
Aç ↗İLMİHALOruç ilmihali
Diyanet yayınıBaşlangıçtan özel durumlara sistemli fıkıh rehberi.
Aç ↗FIKIHDört mezhep
Usûl ve mu‘temed görüşFarklı hükümlerin delil ve yöntem zemini.
Aç ↗KAVRAMOruç
Keşkül kavram kaydıOruç, savm ve Ramazan terimleri için sözlük başlangıcı.
Aç ↗KLASİKİhyâ’da oruç
İbadetlerin sırlarıOrucun beden, dil ve kalp terbiyesi olarak okunması.
Aç ↗Oruç hakkında 87 kaynaklı cevap
Tıbbî işlemler, fidye, kaza, kefâret ve mazeretleri doğrudan ilgili soru dosyasından açın.