Bir sayı ezberinden önce, imanın ibadete; ibadetin ahlâka ve kul hakkına nasıl dönüştüğünü gösteren iki tarihî öğretim fihristi.
“32 farz” ve “54 farz”, Kur’an veya hadiste bu sayılarla verilmiş kapalı listeler değildir. Öğrenmeyi kolaylaştırmak için ilmihal geleneğinde kurulmuş tasniflerdir. İslâm’ın bütün farzlarının yalnızca bunlardan ibaret olduğu anlamına gelmez; sayım ve terimler mezhebe ve ilmihal nüshasına göre değişebilir.
Farz, dinen kesin ve bağlayıcı biçimde yapılması istenen fiildir. Yerine getirilmesi sorumluluğu ifa eder; mazeretsiz terki günah sayılır.
Önce inanç ve İslâm’ın esasları; sonra namaz ile hükmî temizliğin zorunlu unsurları.
6 madde
Allah’ın varlığına ve birliğine inanmak.
Allah’ın meleklerine inanmak.
Allah’ın vahiy yoluyla indirdiği kitaplara inanmak.
Allah’ın gönderdiği peygamberlere inanmak.
Ölümden sonraki dirilişe, hesaba ve âhiret hayatına inanmak.
Hayır ve şerrin Allah’ın ilmi, iradesi ve yaratması içinde olduğuna inanmak.
5 madde
Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Hz. Muhammed’in O’nun elçisi olduğuna tanıklık etmek.
Vakti içinde beş vakit namazı kılmak.
Şartları oluştuğunda malın zekâtını hak sahibine vermek.
Ramazan ayında oruç tutmak.
Gücü yetenin ömründe bir defa haccetmesi.
12 madde
Abdestsizlik veya gusül gerektiren hâlden temizlenmek.
Beden, elbise ve namaz yerini namaza engel pislikten arındırmak.
Namazda örtülmesi gereken yerleri örtmek.
Kâbe yönüne dönmek.
Namazı kendi vakti içinde kılmak.
Kılınacak namaza kalben yönelmek.
Namaza tekbirle başlamak.
Gücü yetenin farz namazda ayakta durması.
Namazda gerekli Kur’an okuyuşunu yerine getirmek.
Usulünce eğilmek.
Alın ve diğer secde uzuvlarıyla secde etmek.
Namazın sonunda teşehhüt miktarı oturmak.
4 madde
3 madde
2 madde
54’lü fihrist; inancı yalnız zihinde bırakmaz, helâl kazanca, aile hakkına, dil ahlâkına, ölçü–tartıya ve toplum hayatına taşır.
Allah’ı bilmek, kader, tevekkül, sabır, tövbe, ihlâs ve âhiret hazırlığı.
Ana baba, akraba, emanet, doğru bilgi, toplumsal düzen ve tefekkür.
Söz, bakış, işitme, ölçü–tartı, korku ile ümit arasındaki denge.
Zekât, helâl rızık, yetim hakkı, mahremiyet, namaz, iffet ve başkasının malı.
Allah’ı bir bilmek ve hayatı bu imanla yönlendirmek.
Helâl ve temiz olanı yiyip içmek.
İbadet için gerektiğinde abdest almak.
Beş vakit namazı vaktinde kılmak.
Cünüplük, hayız ve nifas sonrasında gusletmek.
Rızkın gerçek sahibinin Allah olduğuna inanmak.
Helâlinden ve temiz elbise giymek.
Tedbiri aldıktan sonra Allah’a tevekkül etmek.
Kanaatkâr olmak; hırsın esiri olmamak.
Nimetlere şükretmek ve onları doğru yerde kullanmak.
Kazâ ve kader karşısında kulluk edebini korumak.
Belâ ve güçlük karşısında isyana düşmeden sabretmek.
Günahtan samimi biçimde tövbe etmek.
İbadeti ihlâsla, Allah rızası için yapmak.
Hakikate bağlı kalmak; inanç ayrılığını zulme ve kişisel hınca dönüştürmemek.
Kur’an’ı dinin aslî delili ve hidayet kaynağı bilmek.
Ölüme imanla hazırlanmak; farzı yapıp haramdan sakınmak.
Sevgiyi ve uzak duruşu Allah’ın rızasıyla ölçmek.
Ana babaya iyilik etmek.
Doğru bilgiyi hikmet ve güzel öğütle paylaşmak.
Akrabalık bağlarını gözetmek ve ziyareti sürdürmek.
Emanete hıyanet etmemek.
Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle haramdan sakınmak.
Allah’a ve Resûlü’ne itaat etmek.
Günaha götüren yoldan uzaklaşıp ibadet ve iyilikle meşgul olmak.
Meşru düzene karşı keyfî bozgunculuk çıkarmamak; zulüm emrinde ise itaati mutlaklaştırmamak.
Âleme ibret ve tefekkür gözüyle bakmak.
Allah’ın varlığı ve yaratmasının delilleri üzerinde düşünmek.
Dili yalan, iftira, gıybet ve insan onurunu zedeleyen sözden korumak.
Kalbi faydasız ve zararlı tutkuların esaretinden arındırmak.
Hiç kimseyi alaya almamak ve küçümsememek.
Harama bakmaktan sakınmak.
Sözüne sadık olmak.
Kulağı haram, iftira ve hayasız sözden korumak.
Farzları ve haramları öğrenmek.
Ölçü ve tartıda dürüst davranmak.
Allah’ın azabından bütünüyle emin olmamak.
Allah’ın rahmetinden ümit kesmemek.
Zekâtı vermek ve ihtiyaç sahibini gözetmek.
Nefsin haram isteğine uymamak.
Aç olanı Allah rızası için doyurmak.
Kendisi ve sorumluluğundakiler için helâl rızık aramak.
Malın zekâtını ve şartları oluşan ürünün öşrünü vermek.
Hayız ve nifas hâlindeki eşle cinsel ilişkiden kaçınmak.
Kalbi kin, haset, riya ve benzeri günahlardan temizlemeye çalışmak.
Kibirden sakınmak.
Yetimin malını ve hakkını korumak.
Çocukları ve gençleri istismar, şehvet bakışı ve kötü muameleden korumak.
Günlük namazları mazeretsiz biçimde kazaya bırakmamak.
Allah’a ortak koşmamak.
Zinadan ve ona götüren yollardan kaçınmak.
Sarhoş edici içkiden ve maddeden uzak durmak.
Boş ve yalan yere yemin etmemek.
Başkasının malını haksızlık ve zulümle almamak; kul hakkından sakınmak.
İmanın altı esasını delilleri ve kavramlarıyla okuyun.
Aç →TAHÂRETDört farzı, sünnetleri ve mezhep farklılıklarını görün.
Aç →İBADETOn iki farzı hazırlıktan kılınışa yerleştirin.
Aç →HAYATSorumluluğu doğumdan yaşlılığa uzanan hayat içinde izleyin.
Aç →Sayım omurgası Osmanlı–Türk halk ilmihali geleneğindeki 32 ve 54 farz fihristleriyle karşılaştırıldı. “Farz”ın teknik çerçevesi TDV İslâm Ansiklopedisi; öğretim tasnifinin mahiyeti ve ibadet hükümleri Diyanet ilmihal yayınları; mezhep ayrımları Keşkül’ün dört mezhep ve ilmihal merkezleriyle denetlendi.